Tình trạng “hình sự hoá” các quan hệ dân sự, kinh tế (Kỳ 1)

(ĐSPL) - Xung quanh những vụ tranh chấp dân sự bị hình sự hóa, người ta không thấy bóng dáng Viện kiểm sát nhân dân (VKS) với vai trò là cơ quan giám sát hoạt động tư pháp và bảo vệ pháp luật, mà chỉ thấy VKS với vai trò là cơ quan... đi giải quyết hậu quả. Vì sao lại như vậy?

Người tố cáo thành... “bị cáo”

Vụ án vẫn còn nóng dư luận bởi đơn kêu oan của người nhà “bị cáo” trong vụ “lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản” xảy ra tại thị trấn Sapa (tỉnh Lào cai). Bà Nguyễn Thị Thoa bỗng chốc trở thành... “tội phạm” khi bà là người đứng ra tố cáo sự việc.

Tình trạng “hình sự hoá” các quan hệ dân sự, kinh tế (Kỳ 1) - Ảnh 1Phóng to

Bà Thoa trong một lần được nguyên Chủ tịch nước vinh danh đóng góp cho sự nghiệp giáo dục.

Nội dung được xác nhận là liên quan đến một giấy nhận nợ ngày 31/5/2008 giữa bà Nguyễn Thị Hợi và bà Nguyễn Thị Thoa (cùng ngụ tại thị trấn Sapa). Theo giấy này, bà Hợi cho bà Thoa vay 1,9 tỷ đồng. Khi bà Hợi đòi nợ thì bà Thoa đã tố cáo đến Công an tỉnh Lào Cai về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Lào Cai làm rõ và đưa ra kết luận giám định: Chữ ký trên giấy vay nợ không phải của bà Thoa. Chính cơ quan này cũng cho biết, sau đó bà Hợi đã nhận sai, con gái bà Hợi nhận mình đã viết giấy nhận nợ này. Khoảng 6 tháng sau, bà Hợi khởi kiện bà Thoa ra tòa án nhưng sau đó vụ án bị đình chỉ vì nhiều lý do khác nhau. Đáng nói, thời điểm đó, trong công văn gửi TAND huyện Sapa, cơ quan CSĐT Công an tỉnh Lào Cai còn khẳng định: Sau khi nghiên cứu hồ sơ, phòng PC15 thấy việc tranh chấp giữa bà Hợị và bà Thoa là tranh chấp dân sự, chưa có dấu hiệu tội phạm hình sự.

Vậy là suốt 5 năm trôi qua, sự vụ chỉ xoay quanh tranh cãi về giấy nhận nợ khiến hàng loạt các cơ quan giám định vào cuộc với hàng chục bản kết luận giám định có nội dung khác nhau, thậm chí là mâu thuẫn nhau. Để thể hiện niềm tin vào các cơ quan bảo pháp luật, ngày 18/8/2011, mặc dù đang chữa chạy bệnh hiểm nghèo, bà Thoa vẫn tự nguyện nộp 3 tỷ đồng tại cơ quan điều tra để trả cả gốc và lãi cho bà Hợi  khi cơ  quan có thẩm quyền kết luận chữ ký tại giấy vay nợ là của bà Thoa.

Bất ngờ, cuối tháng 2/2013, sau khi bác đơn tố cáo và bỏ qua những chứng lý do bà Thoa cung cấp, cơ quan CSĐT Công an tỉnh Lào Cai lại khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can và bắt tạm giam bà Nguyễn Thị Thoa về tội “lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản”. Vậy là từ người đi tố cáo, nay bà Thoa đứng trước nguy cơ thành “bị cáo”. Một trong những chứng lý quan trọng được bà Thoa đưa ra là kết luận giám định số 14/GD-DS và kết luận giám định số 16/GD-DS ngày 16/1/2013 của phòng Kỹ thuật hình sự Công an TP. Đà Nẵng, cho thấy nội dung tố cáo của bà Thoa trước đó là có căn cứ, nhưng nó đã không được các cơ quan tố tụng tỉnh Lào Cai xem xét. Trong khi đó, để cáo buộc bà Thoa đã phạm tội các cơ quan tố tụng tỉnh này lại vin vào một... kết luận giám định khác.

“Nóng” chuyện bắt bớ

Hồi giữa năm ngoái (ngày 31/5/2012), báo giới được phen hâm nóng khi cơ quan An ninh điều tra (bộ Công an) đã khởi tố và bắt tạm giam đối với ông Trần Văn Thìn về tội “làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức”. Khi đó, việc bắt giữ ông Thìn được khẳng định là có liên quan đến 568 ha cây cao su đang tranh chấp giữa ông Thìn với một thành viên góp vốn là bà Nguyễn Thị Thanh Tuyền.

Theo hồ sơ, PV bản báo có trong tay năm 2001, bà Nguyễn Thị Thanh Tuyền và ông Trần Văn Thìn bàn, thống nhất mỗi người góp 50% vốn để thành lập công ty (cty) TNHH Đông Nam Long đặt trụ sở tại TP. Hồ Chí Minh, do ông Thìn làm giám đốc. Cty đã đầu tư trồng mới gần hơn 568 ha cao su tại xã Lộc Thành, huyện Lộc Ninh (Bình Phước). Năm 2006, bà Tuyền và ông Thìn kết hôn, nhưng sau đó giữa hai người phát sinh mâu thuẫn nên ly hôn. Hội đồng thành viên (HĐTV) cty họp thống nhất chia tài sản.

Tình trạng “hình sự hoá” các quan hệ dân sự, kinh tế (Kỳ 1) - Ảnh 2Phóng to

Hàng trăm người lao động Công ty Đông Nam Long mòi mỏi chờ đợi Giám đốc.

Năm 2011 bà Tuyền tố cáo ông Thìn đến Công an tỉnh Bình Phước về hành vi giả mạo chữ ký, nâng khống vốn điều lệ, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản. Đến giữa năm, Công an tỉnh đã ký quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với ông Thìn về tội “lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản”. Nhưng sau đó, các quyết định khởi tố này đều bị Viện KSND tỉnh Bình Phước và Viện KSND Tối cao không phê chuẩn và hủy bỏ với lý do viện dẫn đây là tranh chấp dân sự, việc khởi tố là không đúng với quy định pháp luật.

Đáng nói, từ khi ông Thìn bị bắt đến nay, hàng trăm công nhân của cty rơi vào cảnh thất nghiệp, thanh quyết toán tiền lương, bảo hiểm chưa xong, chính vì vậy họ viết đơn mong muốn cơ quan có thẩm quyền cho ông Thìn được tại ngoại để giải quyết những tồn đọng của đơn vị. Nhận được đơn, nhiều ban ngành TW đã vào cuộc như ban Dân nguyện, ủy ban Kiểm tra (Ban chấp hành TW) đã có văn bản gửi tới Bộ trưởng bộ Công an, Viện trưởng viện KSND Tối cao, đề nghị xem xét giải quyết theo quy định pháp luật. Nhưng đã gần một năm bị tạm giam, tương lai ông Thìn ra sao vẫn chưa có hồi kết.

Một trường hợp khác, cũng xảy ra tại CQĐT, bộ Công an và VKSND Tối cao. Đó là tranh chấp công nợ giữa cty Thành Luân, Nam Định và cty Tân Á liên quan đến hợp đồng đại lý. Trong lúc hai bên đang giải quyết nợ nần thì điều tra viên vào cuộc vì nhận được tố cáo của cty Tân Á. Điều tra viên đã “tạm giữ” 100 triệu đồng của “con nợ” rồi giao cho chủ nợ. Khi hai bên đã thống nhất “không còn nợ gì nhau”, CQĐT lại khởi tố bị can đối với người đã trả hết nợ và được VKSND Tối cao phê chuẩn việc khởi tố. Song với sự thật là con nợ không còn nợ nữa, VKSND Tối cao phải đình chỉ vụ án và miễn tội cho người không có nợ là ông Nguyễn Văn Lượng, Giám đốc cty Thành Luân.

Trách nhiệm chính thuộc về VKS

Theo dõi sát những vụ án trên, ông Đỗ Cao Thắng, nguyên Thẩm phán, Chánh tòa kinh tế TAND Tối cao cho biết: Trước mắt cơ quan tố tụng nên xem xét hủy bỏ biện pháp ngăn chặn với những trường hợp này để thể hiện đúng bản chất nhân đạo trong pháp luật hình sự của Việt Nam. Chiểu theo khoản 2 Điều 88, BLHS thì những người này không nhất thiết phải thực hiện biện pháp ngăn chặn. “Đặc biệt với trường hợp bà Thoa là người có nhiều đóng góp cho xã hội, được Đảng và nhà nước công nhận, lại đang mang nhiều bệnh, trong đó có bệnh hiểm nghèo nên việc bắt giam với người này là điều phải xem lại đã đúng quy định hiện hành hay chưa? Còn trong trường hợp ông Thìn cũng nên xem xét vì nó liên quan đến số phận hàng trăm công nhân”.

Luật sư Tạ Quốc Cường, Giám đốc công ty Luật hợp danh Sự Thật nhìn nhận: “Từ những vụ án trên cần nhìn về vai trò của VKS, thực tế VKS đóng vai trò quyết định đối với việc khởi tố vụ án, khởi tố bị can, bắt giam hoặc áp dụng các biện pháp ngăn chặn. Nếu không có sự đồng ý, phê chuẩn của VKS thì CQĐT không thể làm được. Ngoài ra, VKS còn là người “cầm còi”, kiểm tra, giám sát đối với hoạt động của CQĐT và Tòa án. Nếu VKS nói không với việc khởi tố, bắt giam và truy tố bị can nào thì CQĐT sẽ không khởi tố được.

“Theo tôi, có nhiều nguyên nhân khác nhau. Có thể do bản thân VKS cũng nhận thức các tranh chấp dân sự đó là tội phạm. Cũng có thể do thông tin và CQĐT báo cáo là chưa đầy đủ nên dẫn đến VKS quyết định sai lầm. Nhưng dù là lý do gì, theo tôi, VKS đã không làm tròn trách nhiệm của cơ quan kiểm sát điều tra, là nguyên nhân của các vụ án oan. Đây cũng là ký do mà VKS không phải là người “ném lao” nhưng vẫn phải “theo lao” và giải quyết hậu quả”, luật sư Cường nói.

Không thể xuề xoà cho nhau khi làm sai

Mới đây nhất, trong đợt tập huấn toàn ngành kiểm sát, VKSND Tối cao đã rút kinh nghiệm nhiều vụ án dân sự, kinh tế bị hình sự hóa. Một điểm chung từ các vụ việc này là chuyện cơ quan tố tụng nóng vội làm oan khi chưa xác định được yếu tố chiếm đoạt tài sản của đương sự. Vậy nên, trong Hội nghị giao ban Quý I/2013, một trong những nhiệm vụ trọng tâm mà VKSND Tối cao đặt ra là soát xét chất lượng công tác kiểm sát, nhất là ở các Vụ kiểm sát điều tra án hình sự...

Nhiều Luật gia khi được hỏi đều cho rằng, các cơ quan tố tụng cần ngồi lại nhìn nhận vấn đề là làm sao để hạn chế được tình trạng hình sự hóa các quan hệ dân sự, thương mại làm oan người vô tội như hiện nay. Ngoài ra, các cán bộ tố tụng cũng cần phải được nâng cao trình độ chuyên môn và tránh xa những tiêu cực gây dư luận không tốt khi làm án. Đồng thời, cũng cần có biện pháp xử lý nghiêm, thỏa đáng, không xuề xòa cho nhau khi làm sai.

VKS rút kinh nghiệm nhiều vụ án

Chiều ngày 17/4, tại thành phố Đồng Hới, VKSND tỉnh Quảng Bình đã tổ chức công khai xin lỗi việc ra quyết định khởi tố vụ án, điều tra bị can, bắt tạm giam oan sai đối bà Trần Thị Tiểu Minh, Giám đốc Doanh nghiệp tư nhân Vàng bạc ý Nhật, chủ tiệm vàng IYK ở tiểu khu 2, phường Hải Đình, thành phố Đồng Hới (tỉnh Quảng Bình).

Sự vụ liên quan đến việc thanh toán nợ nần giữa bà Minh với một người cùng làm ăn. Tuy nhiên chỉ căn cứ vào giấy biết tay vay tiền, CQCSĐT Công an tỉnh Quảng Bình đã quyết định khởi tố vụ án hình sự và được VKSND tỉnh phê chuẩn quyết định khởi tố bị can, lệnh bắt tạm giam bà Trần Thị Tiểu Minh về tội Cưỡng đoạt tài sản... Tuy nhiên, sau 48 ngày cho bị cáo ngồi khám, căn cứ trên kết quả điều tra có được, VKSND tỉnh Quảng Bình thấy rằng hành vi của bà Minh không cấu thành tội phạm  nên ra quyết định đình chỉ vụ án.

Trước đó, VKSND tỉnh Đắk Lắk cũng phải rút kinh nghiệm sâu sắc về những sai sót trong vụ án lừa đảo, chiếm đoạt tài sản mà bị can là ông Đinh Quang Điền. Theo đó, ngày 21/6/2011, từ một lá đơn nặc danh, Cơ quan CSĐT Công an TP Buôn Ma Thuột đã quyết định khởi tố vụ án. Ngày 22/6/2011, Viện KSND TP Buôn Ma Thuột đã phê chuẩn quyết định khởi tố bị can, lệnh bắt tạm giam ông Đinh Quang Điền về hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản. Ông Điền trở thành bị can 473 ngày, trong đó bị tạm giam 240 ngày. Sau đó vụ án được xác định là khởi tố oan sai, bắt tạm giam người vô tội, VKSND TP Buôn Ma Thuột (Đắk Lắk) đã phải công khai xin lỗi vào ngày 31/1/2013

Vừa qua, Vụ thực hành quyền công tố và kiểm sát xét xử hình sự (VKSND Tối cao) vừa đưa ra nội dung rút kinh nghiệm về việc kết án bị cáo Tòa hình sự trong vụ án hình sự đối với bị cáo Trần Văn Nghĩa bị Tòa án cấp sơ thẩm kết án về tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản và Tòa án cấp phúc thẩm kết án về tội Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản. Theo đại diện VKSND Tối cao, còn nhiều tình tiết của vụ án chưa được giải quyết, cần phải được làm rõ hành vi gian dối của Trần Văn Nghĩa có chiếm đoạt tài sản hay không cần phải điều tra lại.

 

Vương Trần

Đọc báo Pháp luật Đời Sống trong ngày cập nhật liên tục từng giờ tại chuyên mục Pháp Luật

Xem thêm video clip : Trải lòng của tử tù Nguyễn Đức Nghĩa sau khi giết người yêu

Mời quý độc giả đọc báo qua RSS để có thêm nhiều thông tin hơn.

Chuyên trang công nghệ Techz.vn phối hợp cùng HP và nhà phân phối Digiworld phối hợp tổ chức cuộc thi"Chia sẻ cảm nhận - Nhận ngay laptop HP Pavilion 2014"từ ngày 14/7 - 2/8/2014. 
Với giải nhất sẽ là một chiếc laptop HP Pavilion 2014 mới nhất cho bài dự thi có số điểm cao nhất được đăng tải tại Techz.vn (http://www.techz.vn/C/tang-ban-doc-hp-pavilion-2014Chi tiết về thể lệ cuộc thi xem Tại đây.

Tri ân Đại tướng Võ Nguyên Giáp
Tải "Cờ Rôm +" để tăng tốc download 8 lần và duyêt web nhanh hơn!

Mời quý độc giả gửi ý kiến bình luận, phản hồi về vấn đề này.
Bài viết đóng góp, cộng tác cho Đời Sống Pháp Luật vui lòng gửi về địa chỉ
Email: toasoan@doisongphapluat.com | Hotline: 0942 368 555

VIDEO XEM NHIỀU NHẤT

Đọc tin tức 24h sự kiện hay nhất trong ngày của Báo Đời Sống Pháp Luật

Xem thêm Tin An ninh - Hình sự


Tin tức

Địa phương

Tổ quốc xanh

Pháp luật

Đời sống

Thế giới

Công nghệ

Kinh doanh

Giải trí

Tin nóng trên Đời sống pháp luật

Đối tác liên kết

  • VietQ