Cốm Tú Lệ - Tinh hoa của đất trời Tây Bắc


Thứ 3, 25/10/2022 | 12:00


Đến hẹn lại lên, mỗi năm cứ vào dịp tháng 9 tháng 10, khi thửa ruộng bậc thang xanh ngả màu vàng của lúa chín, người dân Tú Lệ, Yên Bái lại nô nức chuẩn bị cho mùa cốm mới. Do cốm phải làm từ lúa non, nên mùa thu là mùa duy nhất có cốm. Về với Tú Lệ Yên Bái mùa thu, bạn sẽ được hít hà mùi cốm non thơm dịu dàng cùng tiếng chày đập nhịp nhàng khắp thôn bản.

Truyền thuyết xưa kể rằng tổ tiên người Thái được tiên ban cho giống nếp và dặn tìm nơi đất tốt để gieo trồng sẽ cho hạt dẻo, thơm ngon. Vâng lời tiên dạy, tổ tiên người Thái đã đi khắp vùng Tây Bắc để tìm nơi đất tốt gieo trồng nhưng đều không được như ý, chỉ khi đến đèo Khau Phạ nơi có dòng nước mát thơm của con suối Nặm Lung và đất đai thung lũng Tú Lệ màu mỡ thì giống lúa tiên mới khoe hết đặc tính quý hiếm của mình. 

final thach den00144805still022
Thung lũng Tú Lệ, tỉnh Yên Bái.

Nếp Tú Lệ có hạt to tròn, trắng trong, khi được đồ thành xôi có vị dẻo, thơm đặc biệt; còn khi chế biến thành cốm lại có hương vị ngọt ngào, thanh mát.

So với các loại cốm khác, cốm Tú Lệ ngon hơn hẳn bởi hương thơm và độ dẻo, cốm có vị ngọt đậm đà, béo ngậy, khiến cho những ai đã từng thưởng thức đều không thể quên.

final thach den00114714still016
Nếp Tú Lệ có hạt to tròn, trắng trong, khi chế biến thành cốm lại có hương vị ngọt ngào, thanh mát

Đối với những người dân làng, cốm Tú Lệ không chỉ là đặc sản Tây Bắc mà còn là biểu tượng văn hóa. Người dân sống chủ yếu dựa vào nghề nông, ruộng bậc thang và hương cốm luôn ăn sâu trong ký ức của người Tú Lệ. Do đó, từng hạt cốm làm ra đều được nâng niu, tỉ mẩn trong từng công đoạn. 

Làm cốm không dễ. Từ sớm tinh sương, bà con người Thái đã phải ra đồng lựa lúa. Để có một mẻ cốm ngon, lúa phải còn ngậm sữa. Chưa kể lúa cắt xong phải làm ngay kẻo cốm mất tươi, mất ngon. 

final thach den00134301still021
Từ sớm tinh sương, bà con người Thái đã phải ra đồng lựa lúa, để có một mẻ cốm ngon lúa phải còn ngậm sữa

Lúa non sau khi tuốt thật khéo sẽ được đãi qua nước và cho vào rang. Theo dân bản, rang cốm là quan trọng nhất. Muốn cốm thơm ngon phải lựa chảo thật kỹ, bếp lò rang cốm phải dùng củi, nồi phải là nồi gang. Cốm được đảo đều trong lửa nhỏ, sao cho hạt lúa nóng đều nở bung chấu. 

final thach den00132213still020
Để làm ra được món cốm Tú Lệ nổi tiếng thì cần phải trải qua rất nhiều công đoạn kì công

Lúa rang xong sẽ để nguội rồi đem đi giã. Tuỳ vào độ non của lúa, thời gian giã cốm sẽ khác nhau. Thông thường, khoảng 10 lần đạp chày đảo cốm là xong một mẻ cốm. Cuối cùng, dân bản sẽ dùng sàng lọc cốm và gói vào lá dong để giữ trọn vị thơm tinh hoa của đất trời trong từng hạt ngọc xanh. Làm xong mẻ cốm tươi cũng là lúc trời đã xế chiều.

Hiện người dân của các thôn bản trong xã Tú Lệ đều sản xuất cốm, với giá bán 120.000 đồng/kg. Đây là một nguồn thu nhập chính, giúp cuộc sống của người dân nơi đây ngày càng cải thiện.

Những ngày này đến với Tú Lệ hương cốm bay thơm nức một vùng. Từng đoàn xe dừng lại tíu tít lựa chọn mua cho mình và người thân những gói cốm làm quà.

final thach den00125118still018
Hương cốm Tú Lệ mang tinh túy của đất trời làm nên một phần thương hiệu của vùng cao Yên Bái

Cốm không chỉ xuất hiện trong bữa ăn, trong nếp sinh hoạt hàng ngày mà còn xuất hiện trong các hoạt động văn hoá tín ngưỡng quan trọng như sợi dây gắn kết thế hệ cộng đồng.

Cốm ăn không đã ngon nhưng khi được kết hợp với những nguyên liệu khác còn tạo nên một phong vị độc đáo, càng ăn càng ghiền. Với người dân Tú Lệ, cốm làm cuộc sống bản làng thêm ấm no, sung túc. Hương cốm vấn vương khách lạ mang tinh túy của đất trời để mỗi độ thu sang, cốm nếp Tú Lệ lại cùng khách thập phương xuôi ngược, góp cùng mùa thu một thức quà thi vị, làm nên một phần thương hiệu của vùng cao Yên Bái. 

Link nguồn: https://doisongphapluat.nguoiduatin.vn/dspl/com-tu-le-tinh-hoa-cua-dat-troi-tay-bac-a555177.html