Khám phá bí ẩn thành cổ Hòa Bình


Chủ nhật, 01/09/2013 | 15:08


Một ngôi thành cổ nơi giáp ranh giữa hai tỉnh Hà Nội và Hòa Bình bị bỏ hoang phế bao đời nay. Sự bào mòn của thời gian cùng bao thăng trầm, biến thiên dâu bể tàn phá khiến ngôi thành chỉ còn trơ lại hai chiếc cổng vòm cùng bao bí ẩn chôn sâu trong đó...

Sự tàn phá khốc l?ệt

Nằm tr&ec?rc;n địa phận x&at?lde; Cao Thắng (Lương Sơn, Hòa B&?grave;nh) tòa thành cổ r&ec?rc;u phong vớ? lố? k?ến trúc độc đáo nằm ngay sát tỉnh lộ 424 g?ao nhau vớ? đường Hồ Ch&?acute; M?nh kh&oc?rc;ng xa. Khảo sát một vòng, có thể dễ dàng nhận thấy ng&oc?rc;? thành có h&?grave;nh vu&oc?rc;ng có d?ện t&?acute;ch khoảng 40.000m2. H?ện tạ?, các cổng dẫn vào thành đều đ&at?lde; bị phá hủy chỉ còn lạ? cổng ph&?acute;a T&ac?rc;y thành là còn nguy&ec?rc;n vẹn. Theo quan sát của phóng v?&ec?rc;n, cổng ph&?acute;a T&ac?rc;y được th?ết kế, x&ac?rc;y dựng khá đẹp và k?&ec?rc;n cố vớ? h&?grave;nh má? vòm cao khoảng 6m, rộng hơn 3m. Gạch sử dụng để x&ac?rc;y thành có màu đỏ, ph&?acute;a dướ? nền là gạch có độ dày hơn nhưng cùng có k&?acute;ch thước 24x24 cm. Ph&?acute;a trong cổng thành được gắn những mộng đá khá lớn có thể được sử dụng để n&ac?rc;ng đỡ, chốt g?ữ cửa gỗ to, nặng.

Tạ? khu vực cổng ph&?acute;a Nam thành (nằm ngay sát tỉnh lộ 424) được x&ac?rc;y cùng loạ? gạch và k&?acute;ch thước nhưng phần má? vòm đ&at?lde; bị hư hỏng, ch?ều cao phần chưa đổ vỡ của ch&ac?rc;n cổng thành chỉ còn khoảng hơn 2m. Ph&?acute;a tr&ec?rc;n tường thành c&ac?rc;y cỏ mọc um tùm càng kh?ến cho ng&oc?rc;? thành trở n&ec?rc;n th&ac?rc;m u, kỳ b&?acute;.


Ngoà? cổng thành được x&ac?rc;y bằng gạch th&?grave; tường thành chủ yếu được x&ac?rc;y bằng đá ong
Nh?ều ngườ? d&ac?rc;n ở đ&ac?rc;y cho b?ết, cổng ph&?acute;a Bắc đ&at?lde; bị phá hủy từ l&ac?rc;u n&ec?rc;n h?ện nay chỉ còn lạ? dấu t&?acute;ch là h&ot?lde;m đất nhỏ. Anh Lương Đ&?grave;nh Thá? (39 tuổ?), ngườ? đang thầu lạ? d?ện t&?acute;ch đất b&ec?rc;n trong thành cổ để canh tác cho b?ết, vị tr&?acute; cổng ph&?acute;a Bắc có thể nằm ngay ph&?acute;a sau vườn của g?a đ&?grave;nh v&?grave; trước k?a, kh? đào móng làm nhà có phát h?ện đá ong được lát khá bằng phẳng ph&?acute;a dướ? cách mặt đất kh&oc?rc;ng s&ac?rc;u lắm.

Đặc b?ệt, các cụ cao n?&ec?rc;n tạ? x&at?lde; Cao Thắng (Lương Sơn, Hòa B&?grave;nh) cho b?ết cách đ&ac?rc;y và? chục năm, xung quanh tường thành được x&ac?rc;y dựng bằng đá ong đều còn khá nguy&ec?rc;n vẹn và chắc chắn. Tuy nh?&ec?rc;n, sau này đ&at?lde; bị một số ngườ? d&ac?rc;n cạy đ? để đem về x&ac?rc;y nhà cửa, chuồng trạ? n&ec?rc;n h?ện tạ? chỉ còn dấu vết của ch&ac?rc;n thành bằng đất cao hơn hẳn so vớ? xung quanh.

Cụ Nguyễn Thị L&?acute;u (82 tuổ?) ngườ? th&oc?rc;n Bá Lam 2 (Cao Thắng, Lương Sơn, Hòa B&?grave;nh) khẳng định, cổng ph&?acute;a Đ&oc?rc;ng thành mớ? bị phá hủy từ những năm 1960 bở? trước đó thành cổ này vẫn còn 3 cổng thành ph&?acute;a T&ac?rc;y, ph&?acute;a Nam và ph&?acute;a Đ&oc?rc;ng. Cũng theo cụ L&?acute;u, trong thành cổ kh? đó vẫn còn tồn tạ? dấu t&?acute;ch của và? d&at?lde;y nhà, trong đó có ba d&at?lde;y nhà chạy song song theo hướng Đ&oc?rc;ng - T&ac?rc;y, quay mặt ph&?acute;a Nam. Mỗ? nền nhà có d?ện t&?acute;ch khoảng 100m2 vớ? gần 10 ch&ac?rc;n cột.

“Chứng nh&ac?rc;n” của lịch sử

Khảo sát thực tế tạ? khu vực này cho thấy khu thành cổ được x&ac?rc;y dựng tạ? một vị tr&?acute; khá đặc b?ệt xung quanh thành là hào nước và nú? non bao bọc. Mặt ph&?acute;a Bắc của thành đắp dựa vào s&oc?rc;ng, còn ba mặt đều là hào nước nh&ac?rc;n tạo khá rộng và h?ện tạ? toàn bộ hào nước quanh thành đ&at?lde; được cắt ch?a để nu&oc?rc;? cá.

Kh&oc?rc;ng chỉ có k?ến trúc và vị tr&?acute; đặc b?ệt, khu thành cổ này còn được ngườ? d&ac?rc;n trong khu vực xem là “chứng nh&ac?rc;n” duy nhất chứng k?ến b?ết bao b?ến cố của lịch sử vùng đất này. Theo &oc?rc;ng Trần Văn Sản, nguy&ec?rc;n cán bộ co? kho của kho xăng dầu cho b?ết, trong những năm kháng ch?ến chống Mỹ cứu nước th&?grave; khu thành cổ này là vị tr&?acute; được bảo vệ ngh?&ec?rc;m ngặt của qu&ac?rc;n độ? do toàn bộ những thùng xăng dầu phục vụ cho ch?ến trường được chuyển vào trong thành và ch&oc?rc;n sát dướ? tường thành để tránh bom Mỹ.


Gốc t&?acute;ch của ng&oc?rc;? cổ thành ở x&at?lde; Cao Thắng (Lương Sơn, Hòa B&?grave;nh) vẫn là đ?ều b&?acute; ẩn cần các nhà khoa học g?ả? m&at?lde;

Đặc b?ệt thờ? Pháp thuộc, kh? qu&ac?rc;n Pháp kéo về lập đồn bốt tạ? khu vực Xu&ac?rc;n Ma? - Chợ Bến th&?grave; khu vực thành cổ này là địa đ?ểm để ngườ? d&ac?rc;n lánh nạn. Đến những năm 1951-1952, kh? qu&ac?rc;n ta mở “Ch?ến dịch Hòa B&?grave;nh” th&?grave; khu vực này là nơ? d?ễn ra những trận đánh g?ằng co g?ữa ta và địch. Kh? đó, qu&ac?rc;n Pháp chết rất nh?ều và chủ yếu là l&?acute;nh T&ac?rc;y đen n&ec?rc;n khu vực thành cổ được b?ến thành khu nghĩa địa ch&oc?rc;n g?ặc Pháp và sau này mớ? được chuyển đ? hết và khu vực nghĩa địa này đ&at?lde; được ngườ? d&ac?rc;n san lấp để trồng c&ac?rc;y.

Kết hợp những g&?grave; thu thập được trong chuyến khảo sát thực tế cũng như nh?ều ngườ? d&ac?rc;n x&at?lde; Cao Thắng (Lương Sơn, Hòa B&?grave;nh) nhận định, th&?grave; ng&oc?rc;? thành cổ này được x&ac?rc;y dựng ở một địa thế quan trọng xung quanh có địa h&?grave;nh h?ểm yếu vớ? s&oc?rc;ng và nú? bao bọc ở ph&?acute;a Bắc và ph&?acute;a Đ&oc?rc;ng, lạ? có tường cao, hào s&ac?rc;u xung quanh n&ec?rc;n rất có thể đ&ac?rc;y một căn cứ ch?ến lược qu&ac?rc;n sự, án ngữ con đường độc đạo từ ph&?acute;a Nam vào Hà Đ&oc?rc;ng và Hà Nộ? trước đ&ac?rc;y.

Những truyền thuyết ly kỳ

Để lần t&?grave;m gốc t&?acute;ch của ng&oc?rc;? thành cổ nằm tr&ec?rc;n địa bàn x&at?lde; Cao Thắng (Lương Sơn, Hòa B&?grave;nh), chúng t&oc?rc;? đ&at?lde; nh?ều lần đ? đ?ền d&at?lde;, gặp nh?ều nh&ac?rc;n chứng vớ? mong muốn có được c&ac?rc;u trả lờ? thỏa đáng nhất. Tuy nh?&ec?rc;n, trong tất cả những lần đ? thực địa đó t&ec?rc;n gọ? cũng như gốc t&?acute;ch của ng&oc?rc;? thành cổ vẫn có nh?ều đ?ều khó h?ểu.

Cũng theo cụ Nguyễn Thị L&?acute;u, các cụ ngày xưa đều nó? lạ? nó là thành cổ có từ thờ? nhà Mạc và kh&oc?rc;ng r&ot?lde; là do a? x&ac?rc;y dựng, x&ac?rc;y dựng như thế nào, trong thờ? g?an bao l&ac?rc;u? Về mục đ&?acute;ch sử dụng của ng&oc?rc;? thành, cụ Nguyễn Thị L&?acute;u cho b?ết, kh? nghe ngườ? xưa kể lạ? th&?grave; nơ? đ&ac?rc;y sử dụng làm chỗ nhốt tù b?nh và v?ệc x&ac?rc;y thành ở vị tr&?acute; h?ểm yếu vớ? tường cao, hào s&ac?rc;u có thể là nhằm ngăn chặn v?ệc cướp tù và tránh cho tù nh&ac?rc;n kh&oc?rc;ng thể bỏ trốn được.

Tuy nh?&ec?rc;n, cũng có một truyền thuyết khác về gốc t&?acute;ch ng&oc?rc;? thành cổ này nhưng kh&oc?rc;ng phả? x&ac?rc;y từ thờ? nhà Mạc mà có từ thờ? Nguyễn đờ? vua G?a Long và t&ec?rc;n gọ? là thành Tỉnh Đạo. Theo đó, trước đ&ac?rc;y có một vị tướng qu&ac?rc;n thờ? T&ac?rc;y Sơn t&ec?rc;n là Đ?nh C&oc?rc;ng Bản. Sau kh? Nguyễn Ánh đánh dẹp nhà T&ac?rc;y Sơn, ha? cha con &oc?rc;ng ch?&ec?rc;u mộ b?nh l&?acute;nh, đào hào, đắp thành để bảo toàn lực lượng. Sau này kh? thất thủ do bị đánh úp, vị tướng qu&ac?rc;n bị bắt đem đ? và thành Tỉnh Đạo bị bỏ hoang từ đó”. H?ện &oc?rc;ng được co? là Thành hoàng của làng.

Trao đổ? vớ? chúng t&oc?rc;?, &oc?rc;ng Nguyễn Xu&ac?rc;n Đăng - Phó Chủ tịch UBND x&at?lde; Cao Thắng (Lương Sơn - Hòa B&?grave;nh) khẳng định rằng trong sử sách cũng như g?ấy tờ tạ? địa phương lưu g?ữ cũng kh&oc?rc;ng có bất cứ tư l?ệu nào nó? về ng&oc?rc;? thành cổ này cả.

Đ&at?lde; có khá nh?ều đoàn c&oc?rc;ng tác về khảo sát k?ểm tra, t&?grave;m h?ểu đánh g?á về ng&oc?rc;? thành cổ tr&ec?rc;n địa bàn x&at?lde; Cao Thắng (Lương Sơn, Hòa B&?grave;nh). Đặc b?ệt trong đó Bảo tàng tỉnh Hòa B&?grave;nh rất quan t&ac?rc;m tớ? nguồn gốc của ng&oc?rc;? thành cổ này và đ&at?lde; nh?ều lần thành lập đoàn c&oc?rc;ng tác xuống thực địa t?ến hành đ?ều tra, khảo sát, thu thập tư l?ệu về ng&oc?rc;? cổ thành này và l&ec?rc;n kế hoạch bảo tồn. Lần khảo sát gần đ&ac?rc;y nhất của Bảo tàng Hòa B&?grave;nh là cuố? năm 2012, nhằm t&?grave;m ra nguồn gốc t&ec?rc;n gọ?, chủ nh&ac?rc;n của ng&oc?rc;? thành này và t&?grave;m h?ểu những g?ả thuyết về nguồn gốc lưu truyền trong nh&ac?rc;n d&ac?rc;n.

Trao đổ? vớ? chúng t&oc?rc;? về vấn đề này, &oc?rc;ng Nguyễn Anh Dũng - Trưởng phòng Quản lý d? t&?acute;ch (Bảo tàng tỉnh Hòa B&?grave;nh) cho b?ết: “Trong thờ? g?an tớ?, nhằm t&?grave;m ra nguồn gốc của ng&oc?rc;? thành cổ, Bảo tàng tỉnh Hòa B&?grave;nh đang lập kế hoạch đề xuất vớ? các cơ quan chức năng để t?ến hành kha? quật khảo cổ tạ? khu vực thành nhằm lấy tư l?ệu và t&?grave;m ra những bằng chứng khoa học về nguồn gốc của ng&oc?rc;? thành này”.

Trong chuyến khảo sát thực tế tạ? ng&oc?rc;? thành cổ tr&ec?rc;n địa bàn x&at?lde; Cao Thắng (Lương Sơn, Hòa B&?grave;nh), T?ến sĩ Vũ Thế Long (V?ện Khảo cổ học V?ệt Nam) nhận định: Căn cứ vào v?ệc quan sát vị tr&?acute; địa h&?grave;nh xung quanh cũng như k?ến trúc x&ac?rc;y dựng th&?grave; rất có thể ng&oc?rc;? thành cổ này là một trạ? b?nh khá lớn, được x&ac?rc;y dựng để sử dụng vào mục đ&?acute;ch qu&ac?rc;n sự trước đ&ac?rc;y. Ngoà? ra, thành có k?ến trúc khá đặc b?ệt là cổng thành được x&ac?rc;y bằng gạch nung trong kh? đó tường thành lạ? x&ac?rc;y bằng đá ong chứ kh&oc?rc;ng phả? gạch. Đ?ều này có thể lý g?ả? bở? đá ong là thứ nguy&ec?rc;n l?ệu phổ b?ến và dễ t&?grave;m tạ? khu vực này , chỉ cần đào s&ac?rc;u xuống dướ? lớp đất đồ? là có, kh? gặp kh&oc?rc;ng kh&?acute; sẽ kh&oc?rc; cứng lạ? rất nhanh. Từ đó cho thấy ng&oc?rc;? thành này được x&ac?rc;y dựng vớ? một khoảng thờ? g?an sao cho ngắn nhất nhưng cũng phả? h?ệu quả nhất.

Nguồn: An n?nh Thủ đ&oc?rc;

 

Link nguồn: https://doisongphapluat.nguoiduatin.vn/dspl/kham-pha-bi-an-thanh-co-hoa-binh-a235.html