`

Cứu thâm hụt thu ngân sách 2013: Bài toán cho Nhà nước và doanh nghiệp

Thứ tư, 16/10/2013 | 13:06 GMT+7

(ĐSPL) - Mới đây, bộ Tài chính thừa nhận nguy cơ thâm hụt ngân sách Nhà nước mặc dù năm tài khoá 2013 vẫn còn 3 tháng nữa mới kết thúc. Trước thực trạng này, bộ Tài chính đã gửi thư tới lãnh đạo các tỉnh, thành phố đề nghị phối hợp đẩy mạnh thu ngân sách trên địa bàn.

Cứu thâm hụt thu ngân sách 2013: Bài toán cho Nhà nước và doanh nghiệp - Ảnh 1

Thâm hụt ngân sách tăng nhanh sẽ cản trở quá trình tái cơ cấu kinh tế.

Nguy cơ thâm hụt ngân sách rất cao

Mới đây vào ngày 10/10, bộ Tài chính đã tổ chức họp báo thông tin tình hình thực hiện nhiệm vụ tài chính - Ngân sách Nhà nước (NSNN). Theo số liệu được công bố, tổng thu cân đối NSNN tháng 9 ước đạt 52.800 tỷ đồng, tăng khoảng 2.700 tỷ đồng (+5,4%) so với mức thực hiện tháng 8. Lũy kế đến hết tháng 9/2013, tổng thu NSNN ước đạt 543.835 tỷ đồng, bằng 66,6% dự toán, tăng 8,7% so với cùng kỳ năm 2012. Trong bối cảnh kinh tế suy thoái như hiện nay, việc tổng thu NSNN 9 tháng tăng so với cùng kỳ năm 2012 được nhiều người đánh giá là một thành công lớn.
Tuy nhiên, theo Thứ trưởng bộ Tài chính Vũ Thị Mai thì hàng năm, sau 9 tháng, thu ngân sách thường đạt trên dưới 80% dự toán, năm nay dù có tăng 8,7% so với cùng kỳ năm 2012 nhưng mới đạt được 66,6% dự toán đề ra. Bà Mai tỏ ra lo ngại: "Tình hình này có thể nói là rất gay và chúng tôi dự báo, năm nay không đạt dự toán thu ngân sách". Cũng tại buổi họp báo, ông Cao Anh Tuấn, Phó tổng cục trưởng Tổng cục Thuế cho biết, trong 9 tháng đầu năm, thu từ hoạt động sản xuất, kinh doanh trong nước mới đạt 64,7% dự toán. Chỉ có 6/14 khoản thu đảm bảo tiến độ dự toán nhưng đều là những khoản thu nhỏ; 8/14 khoản thu còn lại không bảo đảm tiến độ thu. Trong đó, thu từ khu vực doanh nghiệp Nhà nước chỉ đạt 60,6% dự toán, thu từ khu vực có vốn đầu tư nước ngoài đạt 69,5% dự toán và thu từ khu vực công thương nghiệp ngoài quốc doanh đạt trên 64% dự toán. Theo ông Cao Anh Tuấn: "Nhiệm vụ thu nội địa trong 3 tháng cuối năm nay vô cùng nặng nề. Ngành tài chính nói chung, ngành thuế nói riêng đang nỗ lực hết sức để bảo đảm thu ở mức cao nhất chứ không dám chắc là có hoàn thành nhiệm vụ hay không".
Trước thực trạng này, Bộ trưởng bộ Tài chính Đinh Tiến Dũng đã gửi thư tới bí thư, chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố đề nghị phối hợp, chỉ đạo thu ngân sách trên địa bàn. Tổng cục Thuế đã thành lập Ban chỉ đạo Chống thất thu, chống nợ đọng; thành lập nhiều đoàn thanh tra, kiểm tra phát hiện ra những nguồn thu còn bỏ ngỏ hoặc thu chưa đủ để thu vào ngân sách; chỉ đạo các cục thuế địa phương rà soát các nguồn thu và lập các đoàn thanh tra, kiểm tra để thanh tra, kiểm tra trực tiếp tại cơ sở sản xuất, kinh doanh trên địa bàn.
Tăng thu liệu có đạt như mong đợi?
Chỉ đạo là vậy, tuy nhiên nguy cơ không hoàn thành việc thu NSNN rất cao. Theo Phó tổng cục trưởng Tổng cục Thuế lập luận thì tình hình sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp vẫn chưa có gì sáng sủa. Số liệu của cơ quan thuế các địa phương cho thấy, hiện chỉ có 21,3% số doanh nghiệp đang hoạt động sản xuất, kinh doanh là có kê khai thuế giá trị gia tăng. Như vậy, số doanh nghiệp còn lại không phát sinh doanh số là do tình hình hoạt động sản xuất, kinh doanh gặp khó khăn. Bà Mai cho rằng, bộ Tài chính đang tính toán, cân nhắc nhiều giải pháp để cố gắng không để khoảng cách thu chi dãn quá rộng.
Đánh giá về thực trạng này, nhiều chuyên gia cho rằng với bối cảnh nhiều doanh nghiệp đang hết sức khó khăn ở thời điểm hiện tại, việc thu NSNN tăng so với cùng kỳ năm ngoái đã là một cố gắng lớn đối với doanh nghiệp. Chính vì vậy, nếu chúng ta siết chặt hơn nữa công tác thu thuế, truy thu các doanh nghiệp còn nợ thuế đây có thể là một biện pháp tăng thu NSNN nhưng lại đẩy doanh nghiệp vào thế khó.
Bàn về vấn đề này, TS. Đinh Xuân Thảo - Viện trưởng viện Nghiên cứu lập pháp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho biết: "Rõ ràng tình hình ngân sách hiện nay đang rất khó khăn. Quốc hội hàng năm đều có nghị quyết về định mức thu - chi và chúng ta luôn ở trong tình trạng bội chi, nhất là trong tình hình năm nay cho đến giờ phút này và sang năm đều rất khó khăn. Trong những năm trước khi tình hình kinh tế khó khăn, Quốc hội đã quyết cho việc tạm hoãn, giãn, miễn các khoản nợ thuế, nhưng hiện nay kinh tế đang có sự phục hồi và nói chung có những doanh nghiệp làm ăn có lãi.
Thực tế qua kiểm tra, giám sát có những doanh nghiệp nói thẳng, họ có khả năng có đủ sức đóng nhưng nhìn dọc, nhìn ngang thấy những doanh nghiệp làm ăn thua lỗ không đóng thuế được thì họ cũng không đóng. Trong khi đó, các doanh nghiệp phải thực hiện tốt nghĩa vụ nộp ngân sách thì Nhà nước mới có nguồn thu để đảm bảo cho phát triển. Cho nên chủ trương tận dụng các nguồn thu là cần thiết và tất nhiên cũng phải xem xét trường hợp cụ thể".
TS. Thảo phân tích rằng, trước đây nguồn thu của Trung ương chủ yếu dựa vào dầu khí, xuất khẩu và các địa phương chủ yếu dựa vào đất đai. Nhưng hiện tại thị trường BĐS đóng băng, nguồn lực đất đai ở các địa phương đã khai thác cạn kiệt nên nguồn thu càng giảm sút. Xuất khẩu cũng đang gặp khó khăn khi trong 3 năm vừa qua, lĩnh vực nông nghiệp xuất khẩu liên tục tăng nhưng đến năm nay thì giảm sút lớn. Trong khi đó, muốn phấn đấu cho đến năm 2015, bình quân mức tăng đạt 6% mà trong 2014 phải tăng cho được 4,8% thì phải có ngân sách chi cho đầu tư phát triển. Ông Thảo cho rằng, tăng nguồn thu là giải pháp khả quan và sẽ mang đến kết quả, dù nhiều hay ít chứ không phải không thực hiện được, dù còn phải xem xét vào trường hợp cụ thể. Đồng thời, phải cắt giảm và hạn chế những khoản chi không cần thiết.
"Chúng ta có thể đi vay nước ngoài nhưng cũng chỉ ở mức độ thôi. Hiện nay tiềm lực, nguồn lực trong dân về tài chính dân cư khá lớn nhưng khả năng và chính sách thu hút nguồn lực đó còn hạn chế. Điều này liên quan đến trách nhiệm của cơ quan thuế. Nếu cơ quan thuế ở các tỉnh, địa phương quyết tâm thực hiện việc thu tốt thì sẽ đảm bảo chỉ tiêu và định mức đặt ra. Tất nhiên không thể cào bằng tất cả mà phải dựa theo khảo sát, đánh giá kết quả điều tra của các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế", TS. Thảo nói.
Hạn chế chi tiêu là thượng sách?
Theo nhiều chuyên gian kinh tế, để giữ được nguồn thu và giảm tình trạng bội chi phải sử dụng nhiều giải pháp mang tính tổng hợp. Tăng thu là điều tất yếu nhưng những biện pháp giảm chi như thực hành tiết kiệm chống lãng phí, cắt giảm biên chế dôi dư là cần thiết. Ngay từ chủ trương của Hội nghị Trung ương 7, nghị quyết đại hội đã đưa ra từ nay cho đến năm 2016 không tăng biên chế và chỉ bù đắp những biên chế nghỉ hưu. Đây là một biện pháp tích cực, thể hiện quyết tâm của Đảng, Nhà nước.
Ông Thảo cho biết: "Trong các dự án đầu tư và ngay cả các chương trình mục tiêu quốc gia, nhu cầu về ngân sách, kinh phí đầu tư đều rất lớn nhưng do tình hình kinh tế khó khăn nên Chính phủ đều phải cắt giảm các khoản chi để không quá dàn trải, tốn kém mà hiệu quả không đạt được. Chúng ta phải "liệu cơm gắp mắm", làm sao cân đối giữa thu - chi cho hợp lý. Nói chung để giải quyết tình trạng bội chi thì phải có những giải pháp đồng bộ và phải được Quốc hội xem xét, thảo luận cụ thể".
Những nguồn thu lớn nguy cơ hụt thu càng cao
Đến thời điểm này, thuế giá trị gia tăng mới đem về cho ngân sách 65,5% dự toán; thuế thu nhập doanh nghiệp là gần 58% dự toán; thuế thu nhập cá nhân (67,2%); thuế bảo vệ môi trường (60%). Thu từ hoạt động xuất - nhập khẩu cũng nằm trong hoàn cảnh tương tự. Theo số liệu của Tổng cục Hải quan, đến thời điểm này thu ngân sách từ hoạt động xuất - nhập khẩu mới đạt 67,4% dự toán, sau khi trừ đi số tiền hoàn thuế giá trị gia tăng đối với hàng hóa xuất khẩu thì thu từ hoạt động xuất - nhập khẩu đạt chưa đến 62% dự toán.
Thành phố càng lớn, thu càng không đạt yêu cầu
Số liệu thống kê cho thấy, 40 địa phương còn lại tiến độ thu chưa đạt yêu cầu, trong đó có các địa phương trọng điểm thu như: Hà Nội, TP.Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Quảng Ninh, Đà Nẵng, Khánh Hoà, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu.
“Ngân sách của chúng ta cần minh bạch ra Quốc hội...”
Giải pháp hữu hiệu để "cứu cánh" tình trạng thâm hụt ngân sách lâu nay vẫn là ẩn số lớn khiến các nhà quản lý phải đau đầu. PV Người đưa Tin đã có cuộc trao đổi với ông Lê Quốc Dung, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban kinh tế của Quốc hội để tìm hiểu sâu hơn về những vướng mắc và lối thoát cho bài toán hóc búa này.
Thưa ông, ông có nhận xét gì về tình trạng bội chi ngân sách đang diễn ra hiện nay?
Về vấn đề bội chi ngân sách, nói chung chính phủ nào, giai đoạn nào cũng đều phải có bội chi để phát triển. Nhưng trên nền thu chặt chẽ và chi ngân sách một cách hợp lý thì bội chi đó tốt, còn nếu ngược lại như việc chi kém hiệu quả của một loạt những dự án tràn lan vừa qua dẫn đến tình trạng thất thoát, đầu tư dàn trải, lạm phát thổi bùng lên thì rất đáng lo ngại. Trong khi thu chưa tận thu, chi bất hợp lý mà lại đi vay để phát triển thì rất khó khăn. Theo tôi, thay vì cắt giảm chi thì phải tận thu và áp dụng tất cả những biện pháp đồng bộ mới giải quyết được tình trạng này.
Chủ trương tăng nguồn thu ngân sách trong bối cảnh kinh tế đang gặp nhiều khó khăn có khả thi không, thưa ông?
Chủ chương, chính sách nào đưa ra cũng đều phải được xem xét, bàn bạc có phù hợp với thực tiễn hay không. Thực tế là chúng ta chưa làm tốt việc tận thu và có rất nhiều các nguồn thu chưa khai thác hết. Cần phải rà vào từng nội dung thu chưa tốt mà những luật, những chính sách của ta chưa làm được.
Ví như nguồn thu về thu nhập cá nhân chưa minh bạch, hay như luật khoáng sản, có bao nhiêu nội dung để thu nhưng 2-3 năm nay chưa triển khai được. Cứ cấp vô tội vạ khoáng sản để thất thoát, cuối cùng cũng không thu được tiền. Các nguồn thu về đất rừng ở các nông - lâm trường hiện nay cũng chưa thu hết và không thể nói là giao đất mà không thu tiền được. Rồi còn bao nhiêu các khoản mua bán ngầm chưa kiểm soát được hết phần thu. Đặc biệt quan trọng là vấn đề giá đất, khi giá đất quy định không sát với khung thị trường thì nguồn thu không thể cao lên được. Đấy là những thất thu rất lớn mà để các doanh nghiệp thực hiện thì có một bộ phận quan chức lợi dụng giá thấp để rút chênh lệch, cho nên Nhà nước thất thoát rất nhiều.
Vậy ông có ý kiến gì về việc cắt nguồn chi bằng cách giảm biên chế hay giảm quỹ lương?
Chủ trương giảm biên chế là một nội dung nhưng không thể làm ngay được, bởi phải có kế hoạch trung hạn, dài hạn và chương trình cụ thể. Ngay thời điểm hiện giờ mà tháo gỡ khó khăn bằng cách giảm biên chế thì là điều không thể. Và trong khi bao nhiêu nguồn thu chưa thu được thì biện pháp cắt giảm lương tối thiểu của người lao động là rất vô lý, tạo ra bức xúc xã hội và không tạo được niềm tin trong dân. Cách làm như thế là thất sách. Chúng ta cắt những khoản chi không cần thiết là đúng nhưng phải hợp lý. Ví như xây trụ sở hay những dự án chưa cần thiết, mua xe công lãng phí, một số chi ngân sách cho các hội chưa minh bạch... Các hội được cấp xe nhiều, tiền chi các khoản cũng nhiều, lại có không ít hội xã hội nghề nghiệp "cấu véo" vào ngân sách Nhà nước, vậy thì thử hỏi có bao nhiêu hội chi ngân sách thỏa đáng?
Theo ông, đâu là giải pháp phù hợp để giải quyết tình trạng này?
Việc đề ra giải pháp phù hợp với thực tiễn phải được xem xét, bàn bạc và thực hiện một cách đồng bộ. Trước mắt, những khoản chi bất hợp lý rất nhiều và theo tôi, bộ Tài chính phải đưa ra Quốc hội rà lại từng mục cụ thể để xem nội dung nguồn chi nào không hợp lý sẽ cắt đi. Ngân sách của chúng ta cần minh bạch ra Quốc hội và có từng mục chi chi tiết chứ không thể như hiện nay, chi thường xuyên cũng bó với chi đầu tư xây dựng phát triển, không hề tách bạch ra. Phải có cụ thể trong chi thường xuyên là chi những khoản gì, cái gì là phần cứng không thể cắt, cái gì là phần mềm của từng địa phương và đến chi ngân sách cho dự án thì phải rõ ràng từng dự án một. Có như thế thì Quốc hội "trăm tay, nghìn mắt" đại diện cho dân mới rà soát được và cắt đi những khoản không đúng. Nếu cứ để tình trạng cụm hết vào một bảng như "ma trận", mà đại biểu nhiều người không có nghiệp vụ thì không thể giải quyết.

Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này!

Trinh Phúc - Thanh Loan

Bạn đang đọc bài viết Cứu thâm hụt thu ngân sách 2013: Bài toán cho Nhà nước và doanh nghiệp tại chuyên mục Kinh doanh của Tạp chí Đời sống và Pháp luật. Mọi thông tin góp ý phản hồi xin gửi về hòm thư dsplonline.toasoan@gmail.com hoặc Hotline: 098.310.8812
Flipboard

Xem thêm tin chuyên mục Kinh doanh