`

Án oan 10 năm dưới góc nhìn của điều tra viên giàu kinh nghiệm

Thứ hai, 11/11/2013 | 14:35 GMT+7

Sự kiện:

Vụ án oan 10 năm ở Bắc Giang

(ĐSPL) - Thiếu tá Đào Trung Hiếu, nguyên điều tra viên đội Điều tra Trọng án, Đội phó đội Phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Phòng Cảnh sát hình sự, CA TP.Hà Nội), hiện là phóng viên chuyên đề Cảnh sát toàn cầu, đã có những lý giải sâu sắc xung quanh vụ án oan 10 năm của Nguyễn Thanh Chấn (Bắc Giang).
Án oan 10 năm dưới góc nhìn của  điều tra viên giàu kinh nghiệm - Ảnh 1
Thiếu tá Đào Trung Hiếu
Không phải là ân huệ
+ Vụ việc ông Nguyễn Thanh Chấn vừa được đình chỉ thi hành án sau 10 năm tù oan sai gây chấn động dư luận. Theo anh, việc VKSND Tối cao, TAND Tối cao xét lại bản án theo trình tự tái thẩm để giải oan cho ông Chấn thể hiện điều gì?
Việc VKSND Tối cao, TAND Tối cao xét lại bản án theo trình tự tái thẩm để giải oan cho ông Chấn, trước hết, chúng ta cần hiểu tái thẩm là một trình tự đặc biệt của tố tụng hình sự, được áp dụng với các bản án đã có hiệu lực pháp luật, nhưng xuất hiện những tình tiết mới làm thay đổi bản chất vụ án.
Trong vụ án này, sự xuất hiện (tự thú) của Lý Nguyễn Chung là một tình tiết mới đặc biệt quan trọng. Với nội dung khai nhận tội của Chung, cho thấy người đã bắt và kết án trước đó bị oan uổng, và dĩ nhiên là phải giải oan cho người ta.
Căn cứ xét tái thẩm đã có, tiến trình tố tụng tiếp theo là bước đi đương nhiên, không ai có thể trì hoãn, cản trở. Đặc biệt, đây không phải là một ân huệ, mà là trách nhiệm phải làm của các cơ quan tư pháp theo luật định.
+ Có người đặt ra câu hỏi, vì sao để người ta oan uổng tận 10 năm mới giải oan?Phải chăng có sự tắc trách ở đây?
Tôi cho rằng không phải, vì chỉ đến gần đây, mới xuất hiện tình tiết mới là đối tượng Chung tự thú, làm thay đổi bản chất vụ án.
Trước đó, chưa xuất hiện căn cứ nào để xét tái thẩm, mặc dù ông Chấn và gia đình  đã có đơn kêu oan gửi nhiều nơi. Tôi có nghe  đại diện VKSND Tối cao trả lời báo chí rằng, cho đến nay, đơn mới đến cơ quan này.
Điều này làm dư luận thắc mắc với câu hỏi: Vậy các cơ quan đã tiếp nhận đơn của ông Chấn cùng gia đình đã làm gì với những lá đơn kêu oan đầy nước mắt đó? Quy định về giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo có cả rồi, nhưng vì sao đơn không đến đúng cửa? Trách nhiệm đặt ra đối với những cơ quan này như thế nào?
Trở lại việc kháng nghị tái thẩm của VKSND Tối cao đối với bản án tù chung thân của ông Chấn, tôi thấy cơ quan này đã vào cuộc với một thái độ tích cực, quyết liệt, thể hiện tinh thần trách nhiệm cao với quyền con người của công dân.
Án oan 10 năm dưới góc nhìn của  điều tra viên giàu kinh nghiệm - Ảnh 2
Viện KSND Tối cao công bố quyết định tạm đình chỉ thi hành án với ông Chấn
Trách nhiệm lớn nhất thuộc VKSND tỉnh Bắc Giang
+ Việc kết án sai cho ông Chấn rồi đây sẽ được các cơ quan chức năng xử lý các tập thể, cá nhân liên quan, theo đúng chỉ đạo của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang. Nhưng, với tư cách là một điều tra viên giàu kinh nghiệm, anh thấy trách nhiệm của các cơ quan tố tụng lúc đó trong việc kết tội sai cho ông Chấn như thế nào?
Đây là vụ án oan sai, vậy ai, tổ chức, cá nhân nào sẽ chịu trách nhiệm? Đó là vấn đề dư luận quan tâm. Một nguyên tắc của tố tụng hình sự nước ta là "trách nhiệm chứng minh tội phạm thuộc về cơ quan tiến hành tố tụng". Cơ quan tiến hành tố tụng ở nước ta hiện nay bao gồm: cơ quan điều tra, viện kiểm sát nhân dân, toà án nhân dân.
Do đó, trách nhiệm để xảy ra oan sai trong vụ án ông Chấn, thuộc về các cơ quan đã tiến hành tố tụng trong vụ án.
Với án giết người là tội đặc biệt nghiêm trọng có mức cao nhất của khung hình phạt đến tử hình, về thẩm quyền giải quyết thuộc ba ngành nội chính cấp tỉnh của Bắc Giang, đó là cơ quan điều tra công an tỉnh,VKSND và TAND tỉnh Bắc Giang.
Cả ba cơ quan này đều có lỗi trong việc xảy ra oan sai, nhưng trong đó, theo ý kiến cá nhân tôi, thì trách nhiệm lớn nhất thuộc về Viện kiểm sát. Vì theo luật định, Viện kiểm sát thực hành quyền công tố ở cả giai đoạn điều tra và giai đoạn xét xử. Chức năng của cơ quan này là kiểm tra, giám sát việc chấp hành pháp luật của cơ quan điều tra và toà án.
Tại giai đoạn điều tra, luật quy định  về việc phê chuẩn lệnh bắt khẩn cấp. Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi cơ quan điều tra thực hiện lệnh bắt khẩn cấp nghi can, phải báo cáo với Viện kiểm sát đề nghị phê chuẩn. Nếu Viện kiểm sát không phê chuẩn, phải trả tự do ngay cho người bị bắt.
Luật cũng đã quy định trách nhiệm của Viện kiểm sát trong hoạt động phê chuẩn quyết định khởi tố bị can, phê chuẩn lệnh tạm giam bị can... Nếu Viện kiểm sát tỉnh Bắc Giang trong vụ án này làm hết chức trách, nhiệm vụ sẽ phát hiện những điều "không ổn" trong vụ án, để cân nhắc có phê chuẩn các quyết định tố tụng của cơ quan điều tra hay không.
Tại Hà Nội, với các vụ trọng án phức tạp, Viện kiểm sát thành phố thường cử kiểm sát viên ngồi dự xét hỏi đối tượng cùng điều tra viên, thậm chí, họ hỏi độc lập, có ghi âm, ghi hình... rồi về mới quyết có phê chuẩn hay không. Khi lập cáo trạng, kiểm sát viên tiếp tục phải phúc cung, viết bản luận tội, đây là một lần nữa Viện kiểm sát trực tiếp đối diện với bị can và các chứng cứ buộc tội. Thấy "non" phải trả hồ sơ yêu cầu điều tra bổ sung. Rồi tại các phiên toà, bị cáo đều phản cung, kêu oan.
Với tư cách công tố viên, Viện kiểm sát lẽ ra rất cần chú ý đến lập luận của bị cáo cùng ý kiến các luật sư biện hộ. Tôi cho rằng trong vụ oan sai này, nhiều cơ quan liên đới trách nhiệm, nhưng tôi thấy trách nhiệm lớn nhất thuộc ngành kiểm sát.
Tăng cường tranh tụng, đề cao vai trò của luật sư để giảm thiểu oan sai
+ Là một thạc sỹ chuyên ngành điều tra tội phạm, anh thấy nguyên nhân nào dẫn đến oan sai trong tố tụng hình sự? Theo anh, để phòng ngừa oan sai, cần có những giải pháp gì?
Trên thế giới tồn tại song song hai hệ thống tố tụng. Đó là tố tụng thẩm vấn và tố tụng tranh tụng.
Khối nước theo hệ thống pháp luật Anglo Sắc xông (như Anh, Mỹ) coi phiên toà hình sự như một phiên toà dân sự. Ở đó, bị cáo, luật sư bên bị có quyền xuất trình chứng cứ và yêu cầu. Bồi thẩm đoàn (ta gọi là Hội đồng xét xử) làm việc đúng nghĩa một trọng tài, chứng kiến cuộc tranh luận giữa luật sư bên nguyên và bên bị, rồi bỏ phiếu quyết định hai vấn đề: 1; với chứng cứ đã đưa ra công khai tại toà, đánh giá bị cáo có tội không.2; mức án bao nhiêu năm nếu có tội.
Tại các phiên toà này, vấn đề tranh tụng và vai trò luật sư đặc biệt quan trọng.
Chính vì thế, quyền của bị cáo được bảo đảm tối đa. Có nhiều vụ niềm tin rõ ràng là bị cáo phạm tội, nhưng chứng cứ buộc không đủ, toà tuyên trả tự do ngay.
Tại nền tố tụng thẩm vấn mà nước ta là một đại diện, vai trò công tố viên mới là trung tâm. Để bảo đảm lợi ích nhà nước, lợi ích chung xã hội, nên chưa thực sự đề cao vai trò tranh tụng và luật sư. Nghị quyết 49 về cải cách tư pháp đã nhấn mạnh cần đề cao kết quả tranh tụng công khai tại phiên toà, để phòng ngừa oan sai.
Tuy nhiên, trên thực tế cơ chế duyệt án vẫn tồn tại, nghĩa là mức án có thể được bàn bạc và "chốt" trước khi xét xử. Điều này làm giảm ý nghĩa của việc tranh tụng cũng như vai trong luật sư. Vấn đề này trong tiến trình cải cách tư pháp sẽ dần được khắc phục.
Cuối cùng, theo tôi, để phòng ngừa oan sai trong tố tụng hình sự, ngay trong ý thức của mỗi cán bộ chấp pháp, phải luôn tôn trọng quyền con người của nghi can, chấp hành đúng pháp luật hiện có cũng đủ để phòng ngừa oan sai rồi.
Bên cạnh đó, tạo điều kiện để luật sư thực hiện tốt quyền bào chữa của mình ngay từ thời điểm tạm giữ, tạm giam, truy tố, xét xử, nghiêm cấm mọi hành vi cản trở hoạt động đúng pháp luật của luật sư. Quan trọng nhất là, phải coi trọng kết quả tranh tụng công khai tại phiên tòa.
Xin cảm ơn anh!
Đức Kế - Đức Anh 
Bạn đang đọc bài viết Án oan 10 năm dưới góc nhìn của điều tra viên giàu kinh nghiệm tại chuyên mục Hồ sơ vụ án của báo Đời sống Pháp luật. Mọi thông tin góp ý phản hồi xin gửi về hòm thư dsplonline.toasoan@gmail.com hoặc Hotline: 098.310.8812
Flipboard
Tin tài trợ
đỗ thanh hải

Xem thêm tin chuyên mục Pháp luật